Het ijsbergmodel van McClelland

Het IJsbergmodel van McClelland uitgelegd

David McClelland (1917 – 1998) was een Amerikaanse psycholoog, academicus en wetenschapper. Hij is beroemd geworden met zijn motivatie theorie. Wat motiveert de mens? Welke behoeften zijn aangeleerd? Ongeacht leeftijd, geslacht, cultuur heeft iedereen volgens hem te maken met motivatie, wat dan weer direct samenhangt aan behoefte. Gekoppeld aan zijn motivatie theorie, ontwikkelde hij het ijsbergmodel. In dit wereldberoemde model wordt de cliënt vergeleken met een ijsberg. Boven de waterlijn zie je het topje van de ijsberg. Onder de waterlijn zit echter het grootste deel. Het gedeelte dat niet zichtbaar is. Het model zet aan tot nadenken. Wat zijn je sterke punten? Wat wil je bereiken? Hoe wil je dit gaan bereiken? Welke betekenis hier verder achter zit, lees je op deze pagina.

De structuur van het IJsbergmodel

Het IJsbergmodel bestaat uit twee hoofddelen die samen het complete menselijke functioneren beschrijven:

Boven de waterlijn

Boven het wateroppervlak zie je de top van de berg. Hier ziet McClelland het zichtbare gedrag, de vaardigheden en de kennis van mensen. Het doen staat hier centraal. Deze elementen zijn: - Observeerbaar door anderen - Meetbaar en tastbaar - Relatief makkelijk te ontwikkelen door training - Direct toepasbaar in werksituaties

Onder de waterlijn

Het grootste deel van een ijsberg ligt verborgen onder de waterlijn. Dit staat symbool voor de onbewuste en onzichtbare overtuigingen, normen, waarden, eigenschappen en motieven van mensen. In dit verborgen deel bevinden zich vaak de onuitgesproken gedachten en verlangens die het zichtbare gedrag sturen.

Onzichtbare factoren

Hierbij staan we nog even stil bij de onzichtbare componenten onder de waterlijn: Overtuigingen zijn sterke meningen of opvattingen over jezelf, anderen, een situatie. Ze worden gevormd door je opvoeding en omgevingsfactoren. Hieronder valt ook het twijfelen aan jezelf. Normen en waarden zijn iets wat mensen als goed of slecht gaan beschouwen. Er wordt een bepaalde handeling wel of niet gedaan omdat er een achterliggende norm of waarde speelt die dat beïnvloedt. Je wilt bijvoorbeeld een collega niet lastig vallen omdat hij het te druk heeft. Persoonlijke kenmerken hebben ook een invloed op het gedrag. Mensen kunnen introvert of extravert zijn. De ene is sociaal, de andere is verlegen. Motieven zijn de basis om iets te gaan doen. Je bent gemotiveerd om je doel te bereiken. In het andere geval zal het moeilijk worden als je zelf niet overtuigd bent.

IJsbergmodel binnen de organisatie

Binnen een organisatie is het interessant om te weten wat de motivatie is van medewerkers en hun team. Je kunt gedragsveranderingen teweeg brengen op basis van het ijsbergtheorie. Vaak wordt de focus binnen teams gelegd op wat u ziet. Er zijn concrete, tastbare elementen die worden aangepakt. Het is enerzijds belangrijk om duidelijke richtlijnen vast te leggen, om te werken met een structuur, om afspraken vast te klikken of om feedback te geven. Maar daarnaast is het ook belangrijk om stil te staan bij wat er inwendig leeft bij de medewerkers. De kenmerken onder de waterlijn van het ijsbergmodel hebben namelijk een zeer grote invloed op het zichtbare gedrag. Ze kunnen versterkend of blokkerend werken. Het abstracte deel onder de waterlijn mag niet over het hoofd worden gezien. Hier ligt de nadruk op het gevoel. Wanneer mensen vanuit dit diepere niveau worden aangestuurd, ontstaat verandering van binnenuit.

Praktische toepassing in HR

Veelgestelde vragen:

Start met het IJsbergmodel in uw organisatie

Wilt u meer inzicht krijgen in wat uw medewerkers beweegt? Wat hun motieven zijn? Wat hun persoonlijkheid is? Voor meer informatie over onze volledige range aan assessments, klik hier.